Đổi tiền lì xì dịp Tết: Người dân cần hiểu đúng để tránh vi phạm pháp luật

Chỉ còn vài ngày nữa là đến Tết Nguyên đán, không khí mua sắm, chuẩn bị cho những phong tục đầu năm đang rộn ràng khắp nơi. Cùng với đó, nhu cầu đổi tiền mới, tiền lẻ để lì xì cho trẻ nhỏ, người thân cũng tăng cao. Trên mạng xã hội và nhiều tuyến phố, các dịch vụ đổi tiền "ăn chênh" công khai mời chào, đáp ứng tâm lý chuộng tiền mới của không ít người dân.

Tuy nhiên, ít ai biết rằng, hành vi đổi tiền thu phí trái phép có thể bị xử phạt hành chính lên tới hàng chục triệu đồng theo quy định của pháp luật. Điều này đặt ra câu hỏi về ranh giới giữa một nhu cầu dân sự quen thuộc trong dịp Tết và hành vi vi phạm pháp luật trong lĩnh vực tiền tệ.

Đổi tiền lì xì - Nhu cầu quen thuộc nhưng tiềm ẩn rủi ro pháp lý

Những ngày cận Tết, chỉ cần gõ cụm từ "đổi tiền lì xì" trên mạng xã hội, hàng loạt tài khoản cá nhân, hội nhóm lập tức xuất hiện với lời chào mời đổi tiền mới, tiền lẻ đủ mệnh giá, kèm mức phí từ vài phần trăm đến cả chục phần trăm giá trị tiền đổi. Không chỉ trên không gian mạng, tại một số khu vực chợ dân sinh, tuyến phố đông người qua lại, hoạt động đổi tiền ăn chênh cũng diễn ra công khai, đáp ứng tâm lý chuộng tiền mới của nhiều người dân.

Với nhiều người, việc đổi tiền ngoài ngân hàng chỉ đơn giản là phục vụ phong tục đầu năm, "ai cũng làm", nên ít khi đặt câu hỏi liệu hành vi này có vi phạm pháp luật hay không. Chính sự quen thuộc ấy khiến không ít người vô tình rơi vào rủi ro pháp lý mà không hay biết.

Trao đổi với phóng viên, luật sư Diệp Năng Bình, Trưởng Văn phòng Luật sư Tinh Thông Luật khẳng định rõ hiện hành không có quy định riêng nào cấm hay hạn chế việc người dân đổi tiền mới để lì xì dịp Tết. Đây là hoạt động dân sự, mang tính phong tục, văn hóa truyền thống và không phải hành vi bị cấm đoán.

Tuy nhiên, hoạt động thu, đổi tiền lại thuộc lĩnh vực quản lý tiền tệ và được điều chỉnh bởi các quy định chuyên ngành. Cụ thể, theo Điều 12 và Điều 13 Thông tư 25/2013/TT-NHNN, chỉ Ngân hàng Nhà nước chi nhánh, Sở Giao dịch Ngân hàng Nhà nước, các tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài và Kho bạc Nhà nước mới được phép thực hiện hoạt động thu, đổi tiền. Việc cá nhân tự ý đứng ra đổi tiền để thu lợi, trong khi các tờ tiền vẫn đủ tiêu chuẩn lưu thông, đã vượt quá phạm vi cho phép của pháp luật.

Theo các quy định hiện hành, mức xử phạt đối với hành vi đổi tiền thu phí trái phép có thể lên tới 40 triệu đồng. Đáng chú ý, theo Nghị định 340/2025/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 9/2/2026, mức phạt đối với các hành vi mua bán, đổi tiền trái phép còn có thể lên tới 30–50 triệu đồng, tùy theo tính chất, mức độ và giá trị giao dịch.

Đối với trường hợp cá nhân hoặc tổ chức tổ chức việc đổi tiền có thu phí, hưởng chênh lệch, hành vi này được xem là vi phạm quy định về quản lý tiền tệ và sẽ bị xử lý vi phạm hành chính theo quy định hiện hành.

Cụ thể, theo Điều 27 Nghị định 340/2025/NĐ-CP – có hiệu lực từ ngày 09/02/2026, mức xử phạt được quy định tùy theo giá trị đổi tiền, đổi càng nhiều giá trị càng lớn thì phạt càng cao. Ngoài hình phạt tiền, người vi phạm còn có thể bị tịch thu toàn bộ số tiền, tang vật vi phạm. Trường hợp có dấu hiệu tổ chức hoạt động kinh doanh tiền tệ trái phép quy mô lớn, hành vi này có thể bị xem xét truy cứu trách nhiệm hình sự về tội buôn lậu theo khoản 1 Điều 188 Bộ luật Hình sự 2015, sửa đổi 2017.

Trên thực tế, không phải mọi trường hợp đổi tiền đều bị xử phạt, mà rủi ro pháp lý chủ yếu phát sinh từ những hành vi mang tính thương mại hóa hoạt động đổi tiền. Theo phân tích của luật sư, các trường hợp dễ bị xử phạt nhất thường bao gồm việc cá nhân, tổ chức công khai quảng cáo dịch vụ đổi tiền mới, tiền lẻ trên mạng xã hội; đổi tiền kèm theo việc thu phí, hưởng chênh lệch; hoặc gom tiền với số lượng lớn để tổ chức đổi tiền trái phép. Đặc biệt, những hành vi đổi tiền có tính chất thường xuyên, có tổ chức, thu lợi rõ ràng sẽ bị xem xét xử lý nghiêm theo quy định pháp luật về quản lý tiền tệ.

Không phải cứ đổi tiền là bị phạt hàng chục triệu đồng

Dù các quy định xử phạt đối với hành vi đổi tiền thu phí trái phép là rất rõ ràng, song trên thực tế vẫn tồn tại không ít cách hiểu chưa đầy đủ, khiến nhiều người lo ngại rằng việc đổi tiền mới để lì xì dịp Tết cũng có thể bị xử phạt hàng chục triệu đồng.

Về vấn đề này, luật sư cho biết, cách hiểu cho rằng "chỉ cần đổi tiền mới để lì xì là có thể bị phạt hàng chục triệu đồng" là không chính xác. Pháp luật hiện hành không cấm người dân đổi tiền mới để phục vụ nhu cầu văn hóa, phong tục ngày Tết, miễn là hoạt động này không mang tính thương mại và không thu phí đổi tiền. Người dân khi đổi tiền tại ngân hàng, kho bạc nhà nước hoặc chỉ đổi giúp nhau trong phạm vi cá nhân là hợp pháp.

Ranh giới pháp lý giữa việc đổi tiền lì xì hợp pháp và hành vi vi phạm pháp luật tiền tệ được xác định dựa trên mục đích và bản chất của hành vi đổi tiền. Nếu người dân chỉ đổi tiền mới để lì xì, không thu phí, không hưởng chênh lệch, thì đây là hành vi dân sự hợp pháp vì xuất phát từ nhu cầu văn hóa, phong tục truyền thống.

Hoạt động này không bị pháp luật cấm và người dân có thể thực hiện tại các ngân hàng thương mại hoặc tổ chức tín dụng được Ngân hàng Nhà nước cho phép đổi tiền theo quy định tại Điều 12 và Điều 13 Thông tư 25/2013/TT-NHNN.

Vì vậy, trong trường hợp người dân đổi tiền cho nhau để phục vụ nhu cầu lì xì, không thu phí, không mang tính kinh doanh, thì không bị xử phạt vi phạm hành chính. Pháp luật hiện hành chỉ xử lý các hành vi đổi tiền trái phép mang mục đích thương mại, thu lợi, chứ không cấm người dân đổi tiền trong phạm vi cá nhân.

Nói cách khác, chỉ khi hành vi đổi tiền gắn với yếu tố kinh doanh, trục lợi thì mới bị coi là vi phạm pháp luật về tiền tệ.

Luật sư cũng lưu ý rằng, trong bối cảnh các dịch vụ đổi tiền "ăn chênh" diễn ra tràn lan dịp cận Tết, không ít người dân vô tình tham gia giao dịch trái quy định mà không ý thức được rủi ro pháp lý. Việc đổi tiền qua các kênh không chính thống, dù với mục đích lì xì, vẫn có thể khiến người dân đối mặt với nguy cơ bị xử phạt nếu hành vi đổi tiền có yếu tố thu phí, tiếp tay cho hoạt động kinh doanh tiền tệ trái phép. Ngoài rủi ro pháp lý, các giao dịch này còn tiềm ẩn nguy cơ tiền giả, tiền kém chất lượng hoặc phát sinh tranh chấp khi không có cơ chế bảo đảm.

Từ góc độ pháp lý, có thể thấy rằng pháp luật không cấm phong tục lì xì hay nhu cầu đổi tiền mới trong dịp Tết, mà chỉ xử lý những hành vi lợi dụng phong tục này để trục lợi, kinh doanh trái phép. Việc hiểu đúng ranh giới giữa nhu cầu dân sự hợp pháp và hành vi vi phạm không chỉ giúp người dân tránh rủi ro bị xử phạt, mà còn góp phần gìn giữ một nét đẹp văn hóa truyền thống theo hướng văn minh, đúng quy định pháp luật. Lì xì, suy cho cùng, là trao gửi lời chúc và may mắn đầu năm, không nên trở thành gánh nặng pháp lý chỉ vì những lựa chọn thiếu cẩn trọng.